X
تبلیغات
حسین حاتمی - مراحل رشد باکتری

ميكروبيو لوژی: واژه میکرو بیولوژی از سه واژه میکرو به معنی کوچک ، بیو به معنی زندگی و لوژی به معنی شناسایی تشکیل شده است .


              

میکروب که امروزه واژه میکرو ارگانیسم جانشین آن شده است ،شامل تمام موجودات میکروسکوپی است که برخی خصوصیاات آنها شبیه گیاهان و برخی شبیه جانورانند و عده ای نیز در حد فاصل این دو سلسله قرار دارند .

میکرو ارگانیسمها شامل 5 گروه عمده هستند .

1 باکتریها 2 پروتوزوئر ها 3- انگل های میکروسکوپی- 4 قارچها -5 ویروسها

میکروب شناسی : دانشی است که از شکل ، ساختار ،فیزیولوژی ،سوخت و ساز و کلیه خواص موجودات زنده میکرسکوپی صحبت می کند و رابطه این موجوداتا با برخی ا زبیماریهای انسان و گیاهان یا جانوران ، همچنین تجزیه و تخمیر مواد آلی مورد بررسی قرار می دهند .

با ارائه نظریه عامل مولد بیماری شخص شد که بیماریها نه تنها در اثر عوامل زنده بو جود می آیند،بلکه میکرو ارگانیسمهای گوناگون، مسئول بیماریهای گوناگون است.در اولین تصاویر میکروسکوپی ،باکتریها به صورت گروه استوانه ای و مارپیچی دیده شدند .

نظریه آ بیوژنز:برخی معتقد بودند که این موجودات از تجزیه بافت های مرده گیاهی و جانوری بوجود می آیند.به عبارت دیگر تصور آنان بر این بود که موجودات زنده از مواد بی جان نشات می گیرند. این نظریه یعنی منشع گرفتن حیات از مواد بی جان به پیدایش خود به خودی یا آبیوژنز موسوم است .

بیوژنز:پدیده بیوژنز معتقد است ،میکروارگانیسمها در محیط وجود دارند و زمانی که در بستر مناسبی قراربگیرند ،رشد و تکثیر پیدا می کنند .با قبول نظریه بیوژنز راه برای کارهای بعدی پاستور که پژوهش درباره تخمیر مواد آلی و نقش میکروارگانیسمها در بیماری زایی بود ، باز شد .

فاگوسیتوز: به معنی بیگانه خواری است . یاخته های بلع کننده را فاگوسیت به معنی بیگانه خوار نامیدند. فاگوسیتها نخستین خط دفاعی بدن در برابر حمله میکرو ارگانیسمها هستند.

1 هومورال :خون و مایعات بدن به طریقی علیه عوامل بیمار زایی نا سازگاری دارند .

2 یاخته ای : عوامل یاخته ای در بدن عوامل بیمار زایی خارجی در بدن را احاطه کرده و آنها را نابود می کنند .

طبقه بندی و ویژکیهای میکروارگانیسمها :قبل از کشف میکروارگانیسمها تمام موجودات زنده به دو سلسله جانوری و گیاهی تقسیم می شدند . پس از آگاهی از وجود میکرو ارگانیسمها طبقه بندی آنها از دو سلسله فوق مشکل شد .براین اساس پروتوزوئرها به دلیل این که متحرک بودند و خاصیت فتوسنتز نداشتند را جزء جانوران و جلبکها و قارجها که به نظر بی حرکت می رسیدند را جزء گیاهان قرار دادند.در این میان باکتریها در تقسیم بندی خاصی قرار نمی گرفتندتا اینکه سلسله سومی به نام پروتیستار که شامل پروتوزوئرها،جلبکها ،قارچهاو باکتریها بود ، تشکیل شد.

باکتریها به علت نداشتن هستته مشخص پرو کاریوت نام گرفتند .اکثر زیست شناسان ،ویروسها را جزء میکروارگانیسمها می دانند که به علت داشتن خصوصیات ویژه از سایر موجودات میکروسکوپی متمایزند و ساده ترین و کوچکترین موجود زنده به حسا ب می آیند.

یوکاریوتها:اعضای این گروه ساختاری شبیه به سلولهای جانوری و گیاهی داشته و مانند آنها دارای هسته مشخص می شوند که شامل سه شاخه می باشند .

الف) پروتوزوئر ها : با مشخصات یاخته ای جانوری و فاقد کلروفیل که اکثرا متحرک بوده و دارای تاژک هستندو به صورت منفرد یا دسته جمعی بسر می برند .

ب)جلبکها: موجوداتی تک یاخته ای هستند که دارای کلروفیل بوده و فتوسنتز می کنند . برخی متحرک بوده و دارای چند تاژک هستند .اغلب به صورت ساپروفیت بوده و درآب و خاک مرطوب بسر می برند.

ج) قارچها : موجودات گیاهی ساده و فاقد کلروفیل بوده که گل و ریشه و ساقه ندارند و چون از راه تغذیه بر روی مواد گیاهی به صورت انگل اجباری زندگی می کنند از این رو با جلبکها متفاوت هستند .برخی از قارچها آنتی بیوتیک ترشح

 می کنندو برخی نیز درصنایع دارو سازی اهمیت دارند.واژه کلی قارچها شامل انواع متفاوت کپکها و مخمرها و قار چهای گوشتی است .

                                                                               

فتو باکترها انرژی خود را از نور خورشید بدست می آورند و اسکتو باکترها از انرژی شیمیایی استفاده می کنند .

آرایش گروهی باکتریها و ویژگیهای آنها : باکتریها دارای یکی از سه شکل کروی،مارپیچ و میله ای هستند .چگونگی آرایش گروهی باکتریها بستگی به طرز تقسیم آنها دارد. باکتریهای گرد کوکوس نامیده می شوند .باسیلها به صورت میله ای یا دو تایی یا زنجیره ای . باکتریهای مار پیچی معمولا طویل و منفرد هستند .

ساختار تشریحی باکتریها : باکتریها مانند سایر یاخته های  زنده از سه بخش اصلی ،پوشش یاخته ای ، سیتوپلاسم و هسته تشکیل شده اند وممکن است ضمائم دیگری مانند تاژک ، پوشینه ، هاگ و تار نیز داشته باشد .

پوشینه  : عموما به عنوان لایه محافظ عمل می کند.همچنین به عنوان منبع مواد غذائی یا زائد باشد .از طرف دیگر وجود پوشینه در باکتریها ،قدرت بیماری زائی آنها را افزایش می دهد .

دیواره : ساختار دیواره باکتری یکی از بارزترین اختصاصات باکتری است .زیرا از نظر شیمیائی سبب تفاوتهایی بین پروکاریوتها و یوکاریوتها می شود و این دو گروه را از هم متمایز می کند .دیواره باکتری به باکتری استحکام می بخشد و شکل آن را حفظ می کند . وقتی دیواره از بین برود باکتریها قابلیت و تکثیر را از دست می دهند .دیواره از نظر رابطه باکتری با داروهای ضد باکتری ، پادتنها ، قابلیت نفوذ و رنگ پذیری و غیره اهمیت دارند.

تفاوتهای اساسی موجود بدن پروکاریوتها و یوکاریوتها

تفاوتهای ترکیبی و ساحتاری دیواره یاخته:

الف ) باکتری گرم مثبت : به طور کلی دیواره با کتری گرم مثبت ساده است و قسمت اعظم آن از موکوپپتید تشکیل شده است و ساخنار چند لایه دارد .ضخامت این دیواره 15 تا 80 نانومتر است و وجود پیوندهای عرضی زیاد بین لایه های دیواره بر استحکام آن می افزاید.اسید تیکوئیک مختص دیواره و غشای یاخته ای باکتریهای گرم مثبت است .

آنتی بیوتیکهایی نظیرپنی سیلین و سفالسپورین در دیواره رخنه کرده و مانع ا ز سنتز آن می شود . آنزیم لیزوزوم در ترشحات بدن نظیر بزاق و اشک چشم وجود دارد و از لحاظ دفاع طبیعی بدن نقش حساسی را در برابر بیماریهای باکتریایی ایفا می کند.

ب) باکتریهای گرم منفی : ضخامت لایه موکو پپتید دیواره در باکتریهای گرم منفی کمتر است . باکتریهای گرم متفی فاقد اسید تیکوئیک هستند . سطح بیرونی موکو پپتید را لایه هایی می پوشاندکه به ترتیب عبارتند از :

1 لایه لیپو پروتئین -2 غشای بیرونی : باکتریهای گرم منفی را از تاثیر سوء مواد ضد موکو پپپتید در امان نگه می دارد .

3 لیپو پلی ساکارید : قشمت لیپو ساکاری غشا اثر سمی شدیدی در جانوران داردو به آندوتوکسین معروف است .که پس از انهدام باکتریها در بدن ،از بقیه دیواره جدا شده و با عث بروز واکنشهایی نظیر تب ،اسهال و شوکهاي کشنده در میزبان می شود .

ساز و کار رنگ آمیزی گرم : تمایز بر مبنای رنگ آمیزی اساسا به تفاوت تراوایی دیواره باکتریهای مختلف در مرحله افزودن اتانول 95 درصد یا حلالهای مشابه بستگی دارد دیواره یاخته ای باکتریهای گرم منفی دارای درصد بالاتری از لیپیدو مقدرا کمتری کمپلکس اسید مورامیک است و ضخامت دیواره باکتریهای گرم منفی کمتر از باکتریهای گرم مثبت است .افزودن الکل غلیظ موجب حل شدن لیپید باکتریهای گرم منفی و افزایش منافذ یا تراوایی دیواره آن می شود. در نتیجه کمپلکس کریستال ویوله به آسانی خارج شده و باکتری گرم منفی بی رنگ می شود .از سوی دیگر اتانول دیواره باکتریهای گرم مثبت را به علت دارا بودن چربی کمتر بی آب می سازد .بی آبی موجب کاهش اندازه منافذ دیواره شده و تراوایی آن را کاهش می دهد و از خروج کمپلکی کریستال ویوله جلوگیری می کند.

ج) غشای سیتوپلاسمی: ا- خاصیت جذب انتخابی و انتقال مواد به درون یاخته- 2-جایکاه واکنشهای تنفسی -3 دفع اگزو آنزیمها و اگزوتوکسینها-4 شرکت در تقسیک سلولی

د)تاژک : باكتریهای متحرک دارای زوائد رشته مانندی به نام تاژک اند.تاژک اندامی است بسیار نازک که قاعده آن در سیتوپلاسم قرار داشته و از دیواره عبور کرده و در خارج قرار می گیرد .طول تاژک معمولا چند برابر طول باکتری است . قطر آن بسیار کم است .با استفاده از تاژک باکتری از محیط نامساعد مهاجرت کرده و خود را به محیط غذایی مناسب می رساند و هم چنین باعث انتشار در محیط مایعات و بافتهای بدن می شود .

ن)مژک : بعضی از انواع باکتریهای گرم منفی علاوه بر تاژک ،ضمائم کوچکی به نام مژک دارند. مژکها کوچکتر ،کوتاهتر و پرشمارتر از تاژکها هستند و ضمنا حرکت یکنواخت موجی نیز ندارند.

رشد و تکثیر باکتریها : میکروارگانیسمها موجودات فعالی هستند که در زیستکاه خود به رشد و نمو و اعمال متابولیسمی مشغول هستند .رشد میکروبها ممکن است گاهی سود مندو گاهی زیان بار باشد .بهره گیری از فعالیتهای متابولیسمی و فراورده های میکروبی به نکات مثبت رشد باکتریها مربوط می شود در حالی که فعالیتهای تخریبی به جنبه های منفی رشد آنها ارتباط دارد .

تعریف رشد و تکثیر : رشد جاندار عبارت است از افزایش منظم کلیه اجزاء شیمیایی آن.افزایش وزن و جسم یک جاندار همیشه گویای آن نیست .در جانداران پر یاخته ای ،تقسیم یاخته باعث بزرگتر شدن جثه جاندار می شود ،در صورتی که در تقسیم تک یاخته ای به افزایش عده افراد می انجامد.

انواع تولید مثل باکتریها :

1 باکتریها در محیط مناسب مواد مورد نیاز را جذب و قسمتی از آن را به پروتوپلاسم تبدیل می کنند و در نتیجه بر حجم باکتری افزوده می شود .وقتی رشد باکتری به حد معینی رسید،پروتوپلاسم آن بر اثر پیدایش دیواره عرضی در قسمت میانی به 2 قسمت ،و یک باکتری به 2 باکتری تبدیل می شود .

2 برخی از گونه هایی باکتریها به روش آمیختگی که نوع ویژهای از تولید مثل جنسی است ،تولید مثل می کنند .

رشد تصاعدی و زمان تقسیم : تکثیر باکتریها از راه تقسیم انجام می گیرد و چگونگی افزایش آنها تابع تصاعد هندسی است .بدین معنی که یک یاخته ابتدا به دو ،سپس چهار ،هشت و... یاخته تقسیم می شود و بدین ترتیب تعداد یاخته ها با سرعت شگفت آوری افزایش می یابد .بنابراین هر نسل دو برابر تعداد یاخته های نسل پیشین راداراست و به هنگام رشد فعال ،نرخ افزایش جمعیت میکروبی به صورت نمایی است .شماره باکتری در هر مقطعی از زمان بستگی به تعداد اولیه جمعیت و شماره نسلهای بوجود آمده دارد . این رابطه را از طریق ریاضی با فرمول زیر نمایش می دهیم .

 × تعداد نسلها                                                                                                                                                 

                                                                                                                        تعداد اولیه باکتری          تعداد نهايي باکتریها

طول زمانی را  که تعداد جمعیت دو برابر می شود ،را زمان مضاعف شدن می نامند.

بررسی چگونگی رشد باکتریها : بررسی جگ.نگی باکتریها در محیط بچ ماهیت این محدودیتها را به خوبی مشخص می کند .

کشت بچ به ظرفی در بسته یا سیستمی حاوی مواد غذایی که نه به ن چیزی افزوده و نه کسر می شود .مراحل رشد باکتریها در محیط بچ به شرح است .

مرحله لگ : هنگامی که میکروبها وارد محیط تازه ای می شوند ،بلافاصله تقسیم شدن را آغاز نمی کنند،بلکه طی مرحله ای که به لگ موسوم است ابتدا خود را به محیط و شرایط نوین سازش می دهند . در طول این مرحله افزایش قابلل ملاحظه ای در شمار یاخته ها روی نمی دهد .ولی یاخته ها از لحاظ سوخت و ساز فعالند .در مرحله لگ نرخ رشد تکثیر برابر صفر است .

مرحله نمایی(لگاریتمی) : برای هر موجودی حداکثر توانایی تکثیر،تحت شرایط بهینه محیطی،یک ویژگی ارثی است و در گونه ها ی مختلف فرق می کند .در مرحله رشد لگاریتمی ،بیشتر اعضای جمعیت در اوج سوخت و ساز ند و بنابراین نسبت به عوامل باز دارنده ای که باعث از هم گسیختگی اعمال متابولیسمی می شوند حساسیت زیادی از خود نشان می دهند .مرحله رشد و تکثیر نمایی همنگامی به پایان می رسد که 1- مواد غذایی کاهش یابد 2 تجمع موائسمی جاصل از سوخت و ساز به حد بازدارنده رشد برسد .

مرحله رکود (سکون ) : در این مرحله بخش عظیمی از جمعیت در یک وضعیت معلق قرار دارند .یعنی با آنکه دیگر تقسیم صورت نمی گیرد،ولی یاخته ها در صورت برقراری شرایط مناسب محیطی هنوز توانایی بلزگشت رشد فعال را دارند .در مرحله رکود ،یاخته ها نسبت به آنتی بیوتیکها یا سایر موادی که بازدارنده فرایندهای سوخت و ساز هستند ،حساسیت کمتری نشان می دهند .با ادامه مرحله رکود و مصرف آخرین ذخایر مواد غذایی ،یاخته ها تریجا پیر می شوند .برخی میکروبها با توسل به تغییراتی که آنها را نسبت به زمانهای عوامل فیزیکی و شیمیایی نا مناسب محیطی مقاوم تر می سازد نظیر تشکیل هاگ،ا زانهدام دوری می جوید .

مرحله مرگ : دراین مرحله نرخ رشد منفی است و مشخصه آن مرگ سریع یاخته ها ست .واژه مرگ در باکتری به این معنی است که حتی اگر آنها را به محیط کشت مطلوب جدیدی انتقال دهند ،توانایی تکثیر را نخواهند داشت .

ویژگیهای رشد و تکثیر در کشت دائم : یعنی افزودن دائم مواد غذایی به محیط کشت حاوی میکروبها . با آغاز رشد و تکثیر میکروبها ،مواد غذایی تازه دائما از طریق منبع ذخیره مواد غذایی تامین می شود .به عنوان نمونه د ردستگاه گوارش انسان میکروبهایی به سر می برند که با وواژه میکروفلور،طبیعی از آنها نام برده می شود .رژیم غذایی روزانه هر فرد تامین کننده ذخیره مواد غذاییی این میکروبهاست .زیرا از یک سو دستگاه گوارش ذخیره غذایی در اختیار آنها می کذارد و از سوی دیگر با دفع فضولات سرم ناشی از متابولیسم را از سیستم خارج می کند .

شرایط رشد و تکثیر : میکروبها برای رشد به شرایط مناسب فیزیکی و شیمیایی و غذایی نیاز دارند .با تغییر دادن مواد غذایی و شرایط فیزیکی در آزمایشگاه می توان نرخ رشد باکتریها را کم و زیاد کرد .بیشتر میکروارگانیسمها نیازهای غذایی ساده ای دارند و کشت آنها روی محیطهای حاوی قند ،آب و نمکهای تامین کننده عناصر اساسی به آسانی صورت می گیرد .میکروارگانیسمهایی هم یافت می شوند که برای رشد به مواد غذایی ویژه ای نیازمندند.نیازهای ویژه این گروهک از میکروبها ،رشد آنها را در آزمایشگاه دشوار یا غیرممکن می سازد.

موجودات زنده را بر حسب انرژی می توان به دو گروه تقسیم کرد

1 فتوتروفها : که انرژی مورد نیاز خود را باز خورشید و به صورت فتوسنتز کسب می کنند .

2 الف)شیموتروفها : که انرژی حاصل از شکسته شدن پیوندهای مولکولی را به مصرف می رسانند .بنابراین انرژی شینیایی معمولا ازنوع ترکیبات آلی نظیر قندها و آمینو اسیدها هستند . برخی از باکتریها انرژی خود را از ترکیبات غیر آلی بویژه مواد حاوی نیتروژن ،آهن و گوگرد هستند،تامین می کنند .اگر تقسیم بندی موجودات بر حسب نوع منبع کربن باشد به دو گروه جدید تقسیم می کنیم که عبارتند از 1 اتوتروفها که تنها منبع کربن آنها از نوع کربن غیر آلی و به صورت دی اکسید کربن است که در یاخته ها طی مراحل پیچیده ای به مواد آلی تبدیل می شود .

ب) هتروتروفها یی که از مولکولهای آلی به عنوان منبع کربن استفاده می کنند .بیشتر باکتریها،از جمله بیماریزای آنها ،از نوع شیموهتروتروف هستند و منابع کربن و انرژی خود را از ترکیبات آلی بدست می آورند .

عناصر اساسی : تمامی یاخته ها ،علاوه بر کربن به ذخایر H ،O ،N ،P ،S نیز نیاز دارند .H ،O وكربن عنصرهاي اساسي براي سنتزترکیبات آلی به شمار می روند .

عوامل آلی رشد :نقش ویتامینها شرکت در بسیاری از واکنشهای آنزیمی است .

شرایط فیزیکی : میکروارگانیسمها برای رشد و تکثیر علاوه بر مواد غذاییبه شرایط محیطی مناسب نیز احتیاج دارند .عوامل محیطی که بر بقا و رشد آنها تاثیر می گذارند عبارتند از دما،اسیدیته و PH ،O ،فشار اسمزي ،کشش سطحی و فشار هیدروستاتیک.در مورد فتوتروفها عامل نور نیز باید اضافه کرد

تاثیر شرایط فیزیکی بر رشد باکتریها

الف ) دما : حد اعلای محدوده گرمایی است که جاندار قادر به تحمل آن است و درجات بیش از آن کشنده است .

دمای کمینه :حداقل محدوده حرارتی است که جاندار می تواند تحمل کند .در محدوده حرارتی بهینه (اوتیم) رشد جاندار به حداکثر مقدار خود می رسد .

                                                                                                                                                                                                                             بهینه                           نرخ رشد

                                                                                                                                                                                                      بیشینه                                                            

                                                                                                                                                                           کمینه

                                                                                                                                                                                 

باکتریها را بر حسب دما به سه گروه تقسیم می کنند .

1 گرمادوستها : موجوداتی هستند که دمای بهینه آنها بالای 40 درجه است .زیستگاه گرمادوستها شامل چشمه های آب گرم ،خاک نواحی گرمسیریو کلیه مناطقی است که دمای مورد نیاز آنها را تامین می کنند .

2 مزوفیلها : دمای بین 20 تا 40 درجه را ترجیح می دهند .میکروارگانیسمهای بیماری زای انسان در این گروه قرار دارند و با دمای 37 درجه بدن انسان کاملا سازش یافته اند .

3 سرمادوستها : موجوداتی هستند که در دمای بین 7 تا 20 درجه قادر به زندگی هستند و در 0 درجه نیز رشد می کنند .

ب) اسیدیته ) : PH ضریبی است که درجه اسیدی یا قلیایی بودن محیطهای شیمیایی را نشان می دهد.PH بین صفر تا 14 متغیر است .7=PH خنثی      0=PH حداکثر حالت اسیدی  14=PH حاکثر حالت قلیایی است .

بدن انسان متشکل از محیطهای گوناگون با PH های متفاوت است .اکثر میکروارگانیسمها قادر به تحمل PH بسیار اسیدی معده انسان نیستند و فقط آن دسته از بیماریزاها که قدرت تحمل چنین محیط اسیدی را به مدت طولانی دارند می توانند باعث عفونتهای گوارشی شوند .در مورد پوست نیز اسیدیته ، عامل محافظی در برابرعفونت به شمار می رود.

ج) اکسیژن مولکولی : واکنش کیگروارگانیسمها به اکسیژن مولکولی متفاوت است و بر این اساس آنها را به 4 گروه تقسیم می کنند .

1 انواع هوازی که نیاز به اکسیژن دارند . 2 میکروآئروفیلها که به مقدار کمی اکسیژن نیاز دارند 3 بی هوازی اختیاری که در بود و نبود اکسیژن می توانند زندگی کنند 4 بی هوازی اجباری که نه تنها در حضور اکسیژن قادر به رشد و نمو نیستند ،بلکه وجود آن باعث مرگ آنها شود .زیستگاه بی هوازیها ی اجباری محلهایی نظیر بافتهای مرده و زخمهای عمیق است . بی هوازی ها و میکروائروفیلها در محیطهای متنوعی نظیر فاضلابها ،خاکها و مواد غذایی یافت می شوند .بوتولیسم که که نوعی مسمومیت غذایی ناشی از خوردن سم باکتری کلستریدیوم بوتولینوم است در اثر مصرف قوطیهای کنسرو آلوده بوجود می آید .

د) دی اکسید کربن : نظیر نیسرباکونوردآ،در محیطهایی بهتر رشد می کنند که حاوی مقدار قابل توجهی CO2 باشد .

ن) فشار اسمزی : با تاثیر بر فشار غشاء اسمزی میکروارگانیسنها عمل می کند .موجوداتی که برای رشد و نمو به غلظت بالایی از نمک نیاز دارند ،هالوفیل نامیده می شوند . استافیلوکوکها یکی از انواع باکتریهایی هستند که نسبت به نمک تحمل زیادی دارند .

انواع روابطموجود بین میکروارگانیسمها و انسان : بعضی از میکروبها بدن انسان را محیط مناسبی برای رشد و نمو تشخیص داده و در بخشهای مختلف آن مانند سطح پوست ،درون مخاط تنفسی و گوارشی و غیره رشد کرده و تکثیر می یابند .این میکروبها غالبا به صورت  1- گندروی(ساپروفیت)در بخشهای مختلف بدن زندگی می کنند این میکروبها تحت شرایط عادی به بخشهای عمیق تر نفوذ نمی کنند و با وسایل مختلف به راحتی تز بین می روند .مثل میکروبهایی که در پوست سر زندگی می کنند . 2 گروه دیگری از میکروبها به حالت همزیستی (SYMBIOSIS ) در بدن زندگی می کنند .در این حالت میکروب و میزبان رابطه دو جانبه داشته و از هم بهره مند می شوند .نمونه آن بامتیعایی هستند که در روده انسان زندگی می کنند .این باکتریها مواد غذایی خودرا از بدن گرفته و مواد مورد نیاز بدن را می سازند .مثل ویتامین K .

3 رابطه ای که طی آن میکروب از شرایط بدن استفاده کرده و در مقابل،انسان در این رابطه زیان می بیند .یعنی میکروب سود برده و انسان بیمار می شود .این رابطه،رابطه انگلی یا (Paratisitism) نام دارد .این رابطه عمدتا بستگی به مقاومت میزبان و توانایی بیماری زایی انگل دارد.این رابطه اختصاصی است .یعنی هر انگل قادر به رشد در یک میزبان ویژه است و آن هم در یکی از بافتهای مشخص آن .مانند بیماری ذات الریه که فقط در یاخته های پوششی مجاری تنفسی ،رشد و تکثیر دارد.

نکته : باید توجه داشت که آلوده شدن میزبان به میکروب انگل همیشه با بیماری همراه نیست .در بیماری میزبان به طریقی آسیب می بیند ،ولی آلودگی به شرایطی گفته می شود که میکروب در میزبان تثبیت شده و در آن رشد می مند .چه بتوان آسیب برساند و چه بی زیان باشد .در واقع بیماری حاصل درگیری یبن انگل و میزبان است که منجر به آسیب میزبان می شود .

عوامل موثر در بیمار زایی میکروبها : درجه بیماری زایی را ویرولانس می نامند که مبین 2 خاصیت است . یکی قدرت آلوده کنندگی (مقاومت و بقای میکروب دربرابر دفاع عادی میزبان و تثبیت آلودگی) و دیگری شدت آسیب وارده به میزبان آلوده . قدرت آلوده کنندگی با تعداد میکروبهای لازم برای ایجاد آلودگی نسبت عکس دارد . هر چه قدر قدرت آلوده کنندگی میکروب بیشتر باشد ،تعاد میکروبهای لازم برای ایجاد علائم یبماری کمتر است . مثلا مایکوباکتریوم توبرکولوزی

(میکروب بیماری سل ) واجد قدرت آلوده کندگی کم ولی شدت بیماری زایی آن زیاد است و بر عکس آن بیماری سرما خوردگی . خطرناکترین میکروبها آنهایی هستند که دارای قدرت آلوده کنندگی بالا و آسیب زایی زیاد باشند مثل آبله و طاعون.

برای اینکه خاصیت بیماری زایی یک میکروب بتواند بروز کند باید میکروب بیمار زایی از مراحل زیر بگذرد .

1 ورود میکروب به بدن : برای این منظور میکروب باید از پوست یا بافت مخاطی یا پوششی عبئر کند .2 غلبه بر سیستم دفاعی : معمولا عوامل بیماری زایی میکروب توسط دفاع طبیعی بدن خنثی می شوند.این مقاومت تا حد زیادی به سه نوع دفاع زیر بستگی دارد. الف) دفاع سطحی از نوع شیمیایی،مکانیکیو میکروبی- ب- دفاع سلولهای بیگانه خوار که میکروبهای عبور کرده را محاصره و نابود می کنند ج دفاع از طریق مکانیسمهای ایمنی اکتسابی که به نابودی میکروبها و سموم میکروبی کمک می کند .

عوامل موثر در بقا و بیمار زایی میکروبی : یک میکروب بیماری زا برای غلبه بر سیستم فاعی بدن باید دارای ویژگیهای خاص باشد .

الف) عوامل ضد بیگانه خواری : بعضی از میکروبها به دلیل دلشتن کپسول یا سایر ترکیبات سطحی بر این مکانیسم دفاعی غلبه می کنند.واضح ترین مثال عامل مولد ذات الریه است .بعضی از باکتریها ترکیبات ضد بیگانه خوار محلول مانندکواگولاز تولید می کنند .ماننداستافیلوکوک ارنوس.کواگولاز آنزیمی است که موجب انعقاد پلاسما در اطراف محل عفونت می شود و بدین سان خودرا در برابر یاخته های بیگانه خوار که قدرت عبور از لایه منقعد شده را ندارند ،حفظ می کنند . علاوه بر اینها بعضی از باکتریها روی سطح خود پروتئینی به نام M تولید می کنند .M پروتئین مانع جذب باکتری و از بین رفتن آن در اثر بیگانه خواری می شود .گروهی دیگر بلعیده می شوند ،ولی کشته نمی شوند.مثل عامل بیماری سل.

ب) عوامل سمی : برخی از میکروبها قادر به تولید مواد با نام کلی توکسین هستند که می توانند داخلی یا خارجی باشد .این میکروبها از طریق سموم داخلی یا خارجی به میزبان آسیب می رسانند .توکسینها ی خارجی ،پروتئینهای محلول هستند که به محیط اطراف ترشح می شوند و بوسیله خون به هر نقطه از بدن منتقل می شوند. قویترین و خطرناکترین سم میکروبی ،بوتولین است که سمی ترین ماده برای بدن شناخته شده است .

ج) عوامل گسترشی : میکروبها آنزیمهایی ترشح می کنند که منجر به هضم بافت میزبان می شوند .مانند کولاژنازهیالورونیداز  .

+ نوشته شده در  شنبه سیزدهم آبان 1391ساعت 10:16  توسط حسین حاتمی |